Tacheles

Foto: TachelesVriendin W. is voor de tweede keer uit Nederland op bezoek in Berlijn. ‘Ik wil zo graag nog eens naar dat kraakpand met al die kunstenaars en punkers,’ zegt ze als ik naar haar plannen vraag. Tijd voor Tacheles?

Klare taal

Op het journaal zag ik laatst een bijdrage over ziektes die volgens een studie door asbest, fijn stof en andere vervuilers op de werkvloer veroorzaakt zijn. Werkgevers geven natuurlijk niet graag toe dat de werkomstandigheden zo ongezond waren, maar de patiënten eisen klare taal (en een schadevergoeding). ‘Heute wurde darüber noch einmal Tacheles geredet’, zegt de nieuwslezer. De uitdrukking ‘Tacheles reden’ betekent ‘onverbloemd spreken’, ‘ongezouten de waarheid zeggen’, ‘zeggen waar het op staat’ (Van Dale).

Jiddisch

Tacheles, wat zoveel betekent als ‘klare taal’, heeft zijn oorsprong in het Jiddische tachles, ‘doel’, ‘resultaat’, dat op zijn beurt teruggaat op het Hebreeuwse taḵlîṯ (Duden). In mijn blog heb ik al andere Duitse woorden besproken die op het Jiddisch teruggaan, zoals Ische en Macke. In het Nederlands zijn er ook een heleboel; daar besteedt mijn voormalige collega aandacht aan in de blog Nederlands van de Freie Universität Berlin. Overigens is tacheles ook opgenomen in Van Dale als bijvoeglijk naamwoord met de betekenis ‘doelgericht’, ‘simpel’, maar eerlijk gezegd is deze Ische het woord nog nooit in het Nederlands tegengekomen. Of heeft ze soms een Macke?

Kunsthaus Tacheles

Het kraakpand dat vriendin W. bedoelt, is Kunsthaus Tacheles in de Oranienburger Straße, in de Joodse wijk in Berlijn-Mitte, vlak bij de synagoge. Het kunstenaarscollectief Künstlerinitiative Tacheles bezette in de jaren 1990 het complex, waar voor de oorlog een elegant warenhuis in was gevestigd. Met hun naam Tacheles reageerden ze op de moeilijkheden die kunstenaars in de DDR hadden met vrije meningsuiting (Wikipedia). Het Kunsthaus Tacheles werd een culturele underground-ontmoetingsplek waar alternatievelingen en nieuwsgierige toeristen de vrije sfeer kwamen opsnuiven – naast de lucht van verf en andere kwalijke dampen.

Na getouwtrek met grondeigenaars en een symbolisch protest van de kunstenaars werd het complex in de Oranienburger Straße in 2012 ontruimd door de politie. Zo hield Kunsthaus Tacheles op te bestaan. Ik moet met W. dus dringend Tacheles reden: ze zal andere plannen moeten maken…

Advertentie